Peti Dani arhitekture, održani od 2. do 4. oktobra u Muzičkom centru Crne Gore u Podgorici, okupili su domaće i međunarodne arhitekte, predstavili zapažena ostvarenja crnogorske arhitektonske scene i otvorili niz pitanja o budućnosti profesije.
Pod ovogodišnjom temom NEXT, tokom tri dana smjenjivali su se predavanja, prezentacije projekata i panel diskusije, od savremenih pristupa projektovanju i odnosa prema prostoru do uticaja novih tehnologija na kreativnost i ulogu arhitekte.
Manifestaciju je organizovala Komora arhitekata i planera Crne Gore, u saradnji sa Arhitektonskim fakultetom Univerziteta Crne Gore i Savezom arhitekata Crne Gore.
MEĐUNARODNA ISKUSTVA U PODGORICI
Ovogodišnji program okupio je predstavnike međunarodno afirmisanih studija COBE, Renzo Piano Building Workshop, BRUTHER, OODA, ENOTA, TEN i Roth & Čerina, kao i arhitekticu Ameliju Tavellu. Među domaćim predavačima bio je i Veljko Radulović iz Studija GRAD.
Različiti projektantski pristupi i profesionalna iskustva pružili su publici priliku da upozna načine na koje se arhitektura danas promišlja i razvija u drugim sredinama.
Upravo je to jedna od najvećih vrijednosti Dana arhitekture. U Crnoj Gori nemamo mnogo prilika da uživo slušamo međunarodno afirmisane arhitekte, upoznamo njihove projekte i čujemo kako razmišljaju o prostoru. Ono zbog čega često putujemo na stručne događaje u regionu ili Evropi, tokom nekoliko dana postaje dostupno i domaćoj publici.
NAGRAĐENI PROJEKTI: RAZLIČITI PRISTUPI SAVREMENOJ ARHITEKTURI
Važan dio manifestacije bila je izložba nominovanih radova i dodjela Nagrada Dana arhitekture 2026, kojima se afirmišu kvalitetna ostvarenja domaćih autora.
Među ovogodišnjim nagrađenim projektima našli su se:
RDZ2 – Kuća među krošnjama | MASSIV. Architecture and Design
Autori: Matija Vuković i Sara Nišavić
Projekat polazi od ideje da se kuća prilagodi prirodi, a ne obrnuto. Montažno-demontažna konstrukcija od prirodnih materijala omogućava minimalnu intervenciju u prostoru i očuvanje postojećih stabala, dok izdignuti položaj objekta otvara poglede prema okolnim planinskim masivima.
DAX-TE – Stambeni objekat u Dahni | A12 Project
Autori: Slobodan Petrović, Luka Papan i Teodora Bjelić
Projekat kolektivnog stanovanja u podgoričkom naselju Dahna donosi fleksibilnu organizaciju stanova, sa mogućnošću njihovog spajanja i prilagođavanja promjenama potreba korisnika. Centralni atrijum, osvijetljen preko krovne lanterne, predstavlja glavni prostorni motiv objekta i obezbjeđuje prirodno osvjetljenje i ventilaciju zajedničkih komunikacija.
D kuća - Danilovgrad | DVARP
Projekat reinterpretira tradicionalnu crnogorsku kuću, dajući poseban značaj ploči kao konstruktivnom elementu, ali i prostoru koji okuplja ljude. Velika natkrivena terasa postaje središte porodičnog života, povezujući stambeni prostor i prateće sadržaje sa okolnim pejzažom.
Oblak i sunce - Podgorica | Arka Arhitektura
Autorka: Marija Lukić
Enterijer prodavnice dječje opreme i igračaka oblikovan je kao prostor koji podstiče igru i radoznalost, bez doslovnog oponašanja dječjeg svijeta. Zakrivljeni prolazi, plafonski elementi u obliku oblaka i pažljivo odabrani materijali stvaraju razigran, ali funkcionalan ambijent. Projekat smo ranije predstavili i na portalu Prostor+("PRODAJNI PROSTOR OBLAK I SUNCE").
Olimpijski bazen u Igalu | Studio GRAD
U kategoriji javnih i komercijalnih objekata nagrađeno je idejno rješenje Olimpijskog bazena u Igalu, koje potpisuje podgorički Studio GRAD. Kompleks je zamišljen kao savremen sportski objekat sa oko 2.300 sjedećih mjesta, pratećim sadržajima, podzemnom garažom i poslovnim prostorima.
Boutique Hotel & Spa, Bokokotorski zaliv | CHADO Architects i M-PRO
U kategoriji turističkih objekata nagrađeno je idejno rješenje Boutique Hotel & Spa u Bokokotorskom zalivu, koje potpisuje CHADO Architects u saradnji sa lokalnim arhitektonskim biroom M-PRO. Projekat predstavlja savremen pristup hotelskoj arhitekturi, sa posebnim akcentom na odnos objekta i prirodnog okruženja. Arhitektonsko oblikovanje i uklapanje u pejzaž predstavljaju važan dio koncepta, naročito imajući u vidu osjetljivost prostora Bokokotorskog zaliva.
Landža park - Gradski park Danilovgrad | ALT SCAPE
U kategoriji javnih prostora nagrađeno je idejno rješenje uređenja gradskog parka Landža u Danilovgradu, koje potpisuje studio ALT SCAPE. Projekat predviđa revitalizaciju ovog prostora kroz uređenje zelenih površina, pješačkih komunikacija i zona namijenjenih odmoru, rekreaciji i različitim aktivnostima. Poseban značaj projekta ogleda se u nastojanju da se postojeći park unaprijedi kao mjesto svakodnevnog okupljanja i boravka građana, čime se doprinosi kvalitetu javnog prostora i urbanog života Danilovgrada.
Nagrađeni projekti pokazuju različite pristupe savremenoj arhitekturi, od individualnog i kolektivnog stanovanja do javnih objekata i enterijera. Njihovo predstavljanje važno je ne samo zbog priznanja autorima već i zbog prilike da se kvalitetni primjeri domaće prakse učine vidljivijim.
AI, KREATIVNOST I PITANJE AUTORSTVA
Među zanimljivim temama ovogodišnjeg programa posebno se izdvojilo predavanje psihologa i konsultanta Radoja Cerovića, održano u okviru programa entNext, koji je organizovala kompanija ENTEXT sa partnerima.
Pod intrigantnim naslovom „AI danas podiže pod. Ali ne i plafon. Hoće li mašina ugasiti maštu arhitekte ili je proširiti?“, predavanje je otvorilo pitanja o odnosu vještačke inteligencije, kreativnosti i budućnosti arhitektonske profesije.
Na mene je poseban utisak ostavio dio posvećen autorstvu. Ko je zapravo autor projekta koji je nastao uz pomoć vještačke inteligencije? Arhitekta koji definiše zadatak, usmjerava proces i donosi odluke ili AI sistem koji učestvuje u generisanju rješenja? Kako će se u budućnosti vrednovati takav rad i regulisati pitanja autorskih prava?
Ovo su dileme koje već izlaze iz domena teorije i postaju dio kreativne prakse. Tehnologija se ubrzano razvija, a sa njom se mijenjaju i pitanja koja postavljamo o originalnosti, stvaralaštvu i profesionalnoj odgovornosti.
ARHITEKTURA KAO MEDIJ: GOTOVO 20 GODINA PROSTORA
Posljednjeg dana manifestacije učestvovala sam na panelu „Arhitektura kao medij“, koji je otvorio razgovor o značaju stručnih medija i načinu na koji se arhitektura predstavlja i približava javnosti.
Bila je to prilika da se osvrnem i na gotovo dvije decenije rada časopisa PROSTOR.
Kada smo pokrenuli časopis, arhitektura u Crnoj Gori gotovo da nije imala kontinuiran medijski prostor posvećen domaćim autorima i njihovim projektima. Upravo nas je uvjerenje da je takav medij našoj zemlji potreban vodilo svih ovih godina.
Nastojali smo da arhitekturu predstavljamo realno, u njenom kontekstu, i da pružimo vidljivost projektima koji su na bilo koji način napravili iskorak, bez obzira na njihovu veličinu, namjenu ili afirmisanost autora.
Danas PROSTOR predstavlja i svojevrsnu arhivu savremene crnogorske arhitekture. Kroz njegove brojeve može se pratiti razvoj domaće scene, promjene u pristupu projektovanju, materijalima i prostoru, ali i sazrijevanje arhitektonske profesije.
Ono što me posebno raduje jeste da se, kada uporedimo prve brojeve sa današnjim izdanjima, zaista vidi veliki napredak. To ne znači da je sve što se gradi kvalitetno, ali znači da imamo autore i projekte koji pokazuju koliko se domaća arhitektonska praksa razvila.
Vjerujem da su upravo kontinuitet i dokumentovanje tog razvoja važni zadaci stručnih medija. Njihova uloga nije samo da informišu o novim projektima već i da doprinesu prepoznavanju kvaliteta i boljem razumijevanju arhitekture.
DOBRE IDEJE KAO VJETAR U LEĐA
Dani arhitekture još jednom su pokazali koliko su ovakvi susreti važni za domaću arhitektonsku scenu.
Lijepo je na jednom mjestu vidjeti kvalitetne projekte, čuti iskustva arhitekata iz drugih sredina i upoznati se sa idejama koje podstiču drugačije razmišljanje o prostoru. Posebno je dragocjeno što takvu priliku imaju mladi arhitekti i studenti.
Nadam se da će predstavljeni projekti, predavanja i razgovori nekome poslužiti kao inspiracija, podsticaj za novu ideju ili jednostavno vjetar u leđa za dalji rad. Jer, pored brojnih izazova sa kojima se profesija suočava, važno je prepoznati kvalitet, vidjeti dobre primjere i podsjetiti se na mogućnosti koje arhitektura pruža.
To, naravno, ne znači da treba zanemariti pitanja koja se tiču prostora koji svakodnevno nastaje oko nas. Kvalitet urbanističkog planiranja, savremena stambena izgradnja, odnos prema javnom prostoru i graditeljskom nasljeđu zaslužuju kontinuiranu pažnju, stručnu diskusiju i argumentovanu kritiku.
Potrebno nam je i jedno i drugo - prilike da učimo iz dobrih primjera i razmjenjujemo iskustva, ali i spremnost da otvoreno razgovaramo o problemima i preispitujemo ono što gradimo.
Dani arhitekture su dragocjena prilika da se profesija okupi, razmijeni iskustva i dobije novu energiju za rad. Upravo zato je važno što postoje i što nastavljaju da se razvijaju.
A ako sa ovakvog događaja odemo sa makar jednom novom idejom, drugačijim pogledom na sopstveni rad ili željom da nešto uradimo bolje, onda je on već imao smisla.
Komentari(0)