Kada se govori o modernoj pejzažnoj arhitekturi, ime Roberta Burle Marxa teško je zaobići. Brazilski pejzažni arhitekta, umjetnik i ekolog napustio je simetrične vrtove i tradicionalne evropske obrasce, uvodeći slobodne linije, snažne kontraste, autohtone biljke i kompozicije koje često djeluju poput apstraktnih slika prenesenih u prostor.
Za Burle Marxa pejzaž nije bio pozadina zgrade. Bio je prostor koji se koristi, kroz koji se prolazi i koji se mijenja tokom vremena. Biljke, staze, voda i popločanje tretirao je kao ravnopravne elemente kompozicije, nastojeći da spoji umjetnost, funkciju i prirodne procese.
COPACABANA KAO URBANA KOMPOZICIJA
Njegovo najpoznatije djelo je šetalište uz plažu Copacabana u Rio de Janeiru, oblikovano 1970. godine. Prepoznatljivi crno-bijeli talasasti motiv postojao je i ranije, ali ga je Burle Marx uključio u mnogo širu kompoziciju koja se prostire duž obale i obuhvata pješačke površine, trgove i pejzažne cjeline.
Posmatrana iz vazduha, promenada djeluje gotovo kao monumentalna apstraktna slika. Ipak, njena vrijednost nije samo vizuelna. Ritam šara prati kretanje ljudi i povezuje grad sa obalom, pretvarajući javnu površinu u jedan od najprepoznatljivijih identiteta Rio de Janeira.
VRT KAO SLIKA KOJA SE MIJENJA
Burle Marx je bio slikar prije nego što je postao pejzažni arhitekta, a taj uticaj vidljiv je u načinu na koji je komponovao prostor. Umjesto boje na platnu koristio je biljne mase, kamene površine, vodu i različite teksture.
Jedan od ranih primjera takvog pristupa je krovni vrt Ministarstva obrazovanja i zdravlja u Rio de Janeiru iz 1938. godine. Organske površine, sagledane sa viših spratova zgrade, formiraju kompoziciju nalik apstraktnom pejzažu, ali su istovremeno oblikovane kao prostor za boravak i pogled.
Sličan odnos grafike i pejzaža vidljiv je i u mineralnom krovnom vrtu sjedišta Banco Safra u Sao Paulu iz 1983. godine, gdje su vegetacija, kamen i zakrivljene površine organizovani kao prostorna kompozicija koja se najbolje čita upravo iz ptičje perspektive.
Njegov rad izašao je i van granica Brazila. Projekat uređenja Biscayne Boulevarda u Majamiju razrađivan je od kraja osamdesetih godina i nastavlja prepoznatljivi jezik velikih organskih šara prenesenih na gradsko tlo.
AUTOHTONE BILJKE UMJESTO UVEZENE SLIKE PRIRODE
Jedan od njegovih najvažnijih doprinosa bio je insistiranje na korišćenju autohtonih brazilskih biljaka. U vrijeme kada su se prestižni vrtovi često oblikovali prema evropskim uzorima, Burle Marx je pokazao da tropska vegetacija može biti osnova savremenog pejzažnog izraza.
Njegovo imanje Sítio Roberto Burle Marx, zapadno od Rio de Janeira, decenijama je služilo kao vrt, zbirka biljaka i laboratorija za pejzažne eksperimente. UNESCO ga opisuje kao „živo umjetničko djelo“ nastalo povezivanjem modernističkih ideja i autohtone vegetacije, a 2021. godine lokalitet je uvršten na Listu svjetske baštine.
NASLJEĐE KOJE JE I DALJE SAVREMENO
Burle Marx je pokazao da pejzaž može istovremeno biti umjetnički snažan, funkcionalan i ekološki odgovoran. Njegovi projekti nijesu zamišljeni kao završene i nepromjenjive slike, već kao živi sistemi koji rastu, sazrijevaju i mijenjaju se.
U vremenu u kojem se pejzažno uređenje često svodi na prostor koji preostane nakon izgradnje, njegov rad podsjeća da pejzaž mora biti dio projekta od samog početka. Ne kao ukras, već kao prostor koji određuje način na koji se arhitektura koristi, doživljava i povezuje sa gradom i prirodom.
Komentari(0)