HRONOLOGIJA REALIZACIJE PROJEKTA
Jedna od prvih međunarodnih inicijativa koja se bavi stabilizacijom koncentracije gasova sa efektom staklene bašte bila je Okvirna konvencija Ujedinjenih nacija o klimatskim promjenama (UNFCCC) usvojena 1992. godine, koja je ojačana Kjoto protokolom 2005. godine, a čiji su potpisnici i Crna Gora i Italija. Saradnja ove dvije države u oblasti zaštite životne sredine i održivog korišćenja prirodnih resusrsa počela je Memorandumom o razumijevanju 2004. godine.
Rezultat ovih bilateralnih sporazuma bio je početak realizacije Eko-efikasne zgrade 2008. godine, kao jedne od najranijih implementacija sporazuma u sektoru održivog razvoja i energetske efikasnosti u Crnoj Gori. Iste godine Ministarstvo održivog razvoja i turizma Crne Gore pozvalo je italijanski dizajnerski tim Favero&Milan Ingegneria (sada “F&M Ingegneria”) i Mario Cucinella Architects za glavnog konsultanta usluga dizajna i projektovanja Eko-efikasne zgrade. Multidisciplinarni biro “Studio Synthesis Architecture and Design” iz Crne Gore odabran je od strane F&M Ingegneria za lokalnog konsultanata, koji kroz kontinuirano učešće ostaje u realizaciji projekta do samog kraja.
Gradnja zgrade započela je 2013.godine, sa lokalnom kompanijom Kroling d.o.o. kao izvođačem radova. Nakon završetka zamljanih, betonskih i čeličnih radova, gradnja je prekinuta 2015.godine, da bi se ponovo nastavila u februaru 2022. godine, nakon sedmogodišnje pauze. Izvođač preostalih radova je austrijska kompanija STRABAG AG. Zgrada je završena sredinom 2024. godine kada je predata Investitoru na upotrebu.
Lokacija i koncepcija
Eko-efikasna zgrada za potrebe Vlade Crne Gore smještena je u zapadnom dijelu Podgorice, u naselju Kruševac, području koje je posljednjih decenija svjedočilo ubrzanoj stambeno-poslovnoj izgradnji, oblikujući prepoznatljiv i moderan identitet grada, koji danas važi za regionalno poslovno, naučno, kulturno i turističko čvorište. Zgrada je osmišljena i realizovana kao javni objekat u kojem moderne tehnologije, inovativna rješenja i prirodni elementi pronalaze pravu ravnotežu. Ona nastoji da, kao rijedak biser, postane jedan od najvažnijih simbola savremene arhitekture u Crnoj Gori.
Koncept izgradnje polazi od ideje da se najveći dio prostora objekta može smjestiti na samo jedan sprat, u skladu sa dimenzijama date lokacije, funkcijama i glavnim zahtjevima projektnog programa. Kršeći tipično pravilo standardnog projektovanja, većina radnih prostora smještena je na veliku površinu prvog sprata, tako da se maksimalni komfor u pogledu dnevne svjetlosti i prirodne ventilacije postiže kroz fasade, krovni sistem i kroz niz unutrašnjih otvorenih dvorišta.
Prvi sprat, kao “plutajući” volumen u vidu idealnog kvadrata dimenzija 55,5x55,5 metara, izdignut je od tla i, zajedno sa povučenim i spuštenim prizemljem, daje kompletnoj zgradi efekat lakoće. Raspored kancelarija po obodu sprata uslovljen je rasterom čeličnih nosača na međusobnom rastojanju od 1,5m, što predstvlja dobru osnovu za postizanje visokog kvaliteta svih radnih mjesta kroz repeticiju i intuitivan pristup, u skladu sa različitim programskim zahtjevima. Unutrašnji prostori etaže su opredijeljeni za kancelarije otvorenog plana i zajedničke prostorije, pri čemu je svaki od ovih prostora okrenut ili ka spoljašnjoj fasadi, ili prema unutrašnjem svjetlosnom ili zelenom atrijumu. Svjetlosni i zeleni atrijumi zamišljeni su kao unutrašnja dvorišta otvorena prema nebu, koja “olakšavaju” masu zgrade, stovremeno dovodeći optimalnu količinu svjetlosti s gornjih nivoa ka nižim i omogućavajući prirodnu ventilaciju i rashlađivanje. Horizontalna komunikacija ostvaruje se koridorima koji su široki i vizuelno dinamični, jer ih tangiraju atrijumi, komunikaciona jezgra i otvoreni kancelarijski prostori.
Drugi sprat je namjenjen za dodatne sadržaje i posebne funkcije projektnog programa. Sačinjen je od krovnog sistema koji se sastoji od nekoliko volumena pravilnog oblika ali različitih dimenzija, visina i funkcija, u kojima su smješteni blokovi ministarskih kancelarija, sale za konferencije i sastanke te auditorijum. Ovako koncipiran krovni sistem vidljiv je spolja i dodatno određuje arhitektonski izgled zgrade u vidu moćnih uzvišenja koja ujedno na vrhu drže solarne panele za proizvodnju električne energije. Obloge volumena su neprozirne sa aluminijumskom obradom u zlatnoj boji i sporadično su prosječene prozorskim trakama koje omogućavaju da svjetlost i vazduh prodru u radne prostore. Obloge volumena dodatno apsorbuju zvuk, pa se sinergijom efekta difuzne i ujednačene svjetlosti i dobre akustične zaštite stvaraju prostori izlovani od gradske vreve koji imaju pozitivan uticaj na korisnike.
Na prizemnom nivou nalazi se ulazna zona Ministarstva sa arhivom i kafe barom, kao i prostorije Univerziteta Crne Gore. Nivo prizemlja uvučen je u odnosu na glavni gabarit zgrade kako bi bio zaštićen od direktne sunčeve svjetlosti i osigurao privatnost. Takođe, prizemni nivo je spušten u odnosu na kotu ulice i okolnog uređenog terena sa kojima je povezan pješačkim stazama, rampama i stepeništima - i to iz pravca juga, odakle je glavni pristup zgradi, i iz pravca sjevera, gdje je formirana veza sa parkom univerzitetskog kampusa. Ovakvim formiranjem prolaza, kao i trgova unutar prizemlja, oni postaju javni spoljašnji prostori otvoreni i pristupačni za sve, stvarajući dinamično okruženje koje podstiče ljudsku prisutnost i interakciju.
Voda je ključni prirodni element pejzaža i dodatno definiše dizajn otvorenih dijelova prizemlja. Plitki vodeni bazen zauzima bitan dio javnog trga i djeluje na više senzornih nivoa, doprinoseći doživljaju estetike i specifičnosti prostora. U ljetnjem periodu bazen hladi, reflektuje svjetlost i funkcioniše kao akustični tampon. Kada posjetioca zgrada „uvuče“ u svoj prostor, ona mu omogućava prelazak u novo, tiše i zasjenjeno okruženje, gdje gradska buka nestaje i biva zamijenjena mirom.
Zgrada ima četiri stepenišna i dva liftovska jezgra, raspoređena dijagonalno na četiri strane objekta kako bi se osigurale interne komunikacije unutar objekta i efikasna evakuacija prisutnih. Jezgra povezuju sve etaže zgrade, od podruma, u kojem su smještene tehničke prostorije i parking, pa sve do treće, tehničke, etaže.
Omotač zgrade
Fasade igraju značajnu ulogu u energetskim strategijama objekta, kao i u davanju snažnog i modernog identiteta zgrade. Različita fasadna rešenja – po izboru materijala, boja i dimenzija – primjenjena su u skladu sa različitim funkcija unutrašnjih prostora i i stvaraju raznovrsne arhitektonske efekte. Na fasadama se jasno očitava „svijet“ sastavljen od unutrašnjih i spoljašnjih prostora, bogato ušivenih zajedno u novo prostorno iskustvo. Moglo bi se reći da na donjim etažama očitavamo urbanizam moderne Podgorice zasnovan na pravilnim urbanim blokovima, dok na nivou krovova prepoznajemo raznolikost i slojevitost karakteristične za tradicionalna naselja.
Izgled zgrade definišu takozvani „kubusi“, stranica obloženih transparentnim tekstilnom, ukupno njih 22. Oni, kao lagane kocke postavljene duž sve četiri ivice zgrade, neprimjetno konzolno izlaze u odnosu na osnovni gabarit i pružaju kancelarijama zaštitu od direktnog sunčevog zračenja. Postavljeni na približno istu dubinu od oko 6 metara, oni variraju u širini i visini, dosežući i do 7 metara visine, generišu složenu prostorno-arhitektonsku kompoziciju koja asocira na gradski reljef.
Glavna fasada, smještena ispod kubusa, predstavlja u suštini kontinuirani zastakljeni fasadni sistem čiji raster odgovara kako konstruktivnoj mreži zgrade, tako i optimalnom rasporedu radnih i boravišnih prostora. Fasadni sistem sastoji se od kombinacije neprozirnih i prozirnih panela. Selekcija staklenih paketa boje izvršena je na osnovu pojavnih i termofizičkih karakteristika stakla, pri čemu su ključni parametri niska vrijednost solarnog faktora, nizak koeficijent prolaza toplote (1,1 W/m²K), niska spoljašnja refleksija, visoka svjetlosna transmisija i visok nivo reprodukcije originalnih boja.
Unutrašnja obrada
Unutrašnja završna obrada zgrade zasnovana je na primjeni jednostavne funkcionalne šeme. Kamene i keramičke ploče definišu pod kompletnog prizemlja, stvarajući vizuelni kontinuitet i brišući granice između unutrašnjih i spoljašnjih prostora. Na gornjim etažama predviđene su podne tekstilne obloge u zelenim i sivim tonovima prema pažljivo isplaniranoj šemi postavljanja. U skladu sa tehničkim sistemima i rješenjima zgrade, sve etaže imaju podignute podove koji omogućavaju prolaz instalacija. Spušteni plafoni posebno su projektovani prema akustičnim zahtjevima, a istovremeno služe za integraciju rasvjete i ostale plafonske opreme.
Bioklimatske strategije
Bioklimatska strategija arhitektonskog rješenja ima za cilj izgradnju zgrade koja će se integrisati sa lokalnom mikroklimom kako bi ispunila uslove za uštedu energije i smanjenje emisije CO2. Projektantski pristup zasnovan je na pažljivom izboru svih elemenata dizajna, i podrazumijeva upotrebu pasivnih i aktivnih strategija, obnovljivih izvora energije i naprednih sistema upravljanja energijom.
Pasivne arhitektonske i bioklimatske strategije obuhvataju:
- optimizaciju orijentacije zgrade i izloženosti sunčevom zračenju u cilju povećanja solarnih dobitaka u zimskom periodu i smanjenja rizika od pregrijavanja u ljetnjem periodu;
- optimizaciju dnevnog svjetla i zasjenčenje sistemom “kubusa”;
- raznovrsnost fasada zgrade, koje su rezultat povezanosti funkcionalnog programa, potrebe za dnevnim osvjetljenjem i optimalnih uslova zatamnjenja i zasjene unutrašnjih prostora;
- maksimalno iskorištavanje prirodnog dnevnog svjetla, smanjujući potrebu za vještačkim osvjetljenjem na približno 30 % radnog vremena;
- noćnu unakrsnu prirodnu ventilaciju koja doprinosi pasivnom hlađenju i smanjenju rizika od pregrijavanja ljeti;
- integraciju zelenih površina i vodenih elemenata u unutrašnjim dvorištima radi smanjenja efekta toplog ostrva i omogućavanja pasivnog hlađenja prostora;
- primjenu fasadnih sistema sa visokim stepenom toplotne izolacije, odnosno velikom toplotnom otpornosti.
Aktivne strategije uključuju:
- konstrukcijske mjere, poput primjene laganijih betonskih struktura za uštedu materijala i skraćenje vremena izgradnje;
- upotrebu ekološki održivih drvenih konstrukcija, uključujući GLULAM tehnologiju;
- primjenu toplotnih pumpi za simultanu proizvodnju toplotne i rashladne energije, koje kao toplotni izvor i ponor koriste energiju podzemnih voda sa lokacije, u cilju postizanja maksimalne energetske efikasnosti i niske potrošnje električne energije;
- upotrebu vještačkog osvjetljenja visokih performansi;
- ugradnju fotonaponskih panela na krovu za proizvodnju električne energije;
- implementaciju inteligentnih sistema upravljanja zgradom (BMS) koji omogućavaju niske operativne troškove, automatsko regulisanje svih mehaničkih i električnih sistema, optimalne uslove komfora, sigurnost i kontrolu objekta.
Autor:
Mario Cucinella Architects, Italija
Projektant:
F&M Ingegneria, Italija
Sandro Favero
Rade Batinica
Lokalni projektant:
Studio Synthesis architecture&design,
Crna Gora
Stručni nadzor:
Studio Synthesis architecture&design,
Crna Gora
Vodeći projektant i inženjer:
Dr Sonja Radović Jelovac, dipl.inž.arh.
Za fazu arhitektura:
Lela Redžepagić, dipl.inž.arh.
Fidic inženjer:
Dragana Mihić Tešanović, dipl.inž.arh.
Projekat enterijera:
Studio Synthesis architecture&design,
Crna Gora
Izvođač radova:
STRABAG AG, Kroling d.o.o.
Donator: Republika Italija
(ranije Ministrarstvo životne sredine,
kopna i mora Republike Italije)
Investitor: Ministarstvo ekologije,
održivog razvoja i razvoja sjevera (ranije Ministratsvo održivog razvoja i turizma)
Objekat: Eko-efikasna zgrada za
potrebe Vlade Crne Gore
Namjena:
Ministarstvo ekologije i Institut za interdisciplinarne i multidisciplinarne studije Univerziteta Crne Gore
Lokacija: UP 9, DUP ”Univerzitetski
centar” izmjene i dopune, Podgorica,
Crna Gora
Površina lokacije: 5.616,25 m2
Površina objekta: 10.024,00m2
Spratnost: Po+P+3
Komentari(0)