E BLOK

E blok nije samo logistički centar – to je arhitektonski dijalog između tradicije i savremenih potreba, oblikovan s pažnjom prema kontekstu i viziji budućnosti.

E blok je objekat nagrađen na 6. crnogorskom salonu arhitekture u kategoriji Realizacija. Objekat je djelo biroa DVARP iz Podgorice, autorke Dijane Vučinić (saradnici: Tijana Mojsovska i Matija Vujisić) 

Lokacije sa izazovima često podstiču arhitekte na drugačije vrste odgovora – one koji proizlaze iz specifičnih problema, a ne iz idealizovanih scenarija. Upravo takav izazov predstavljao je objekat nagrađen, između ostalog za svoj doprinos u „pravilnom postavljanjem urbaniteta u suburbanom kontekstu“ u okviru industrijsko-poslovne zone na putu između Glavnog grada i aerodroma, na granici novonastale Opštine Zeta. Sama lokacija je tipični post-tranzicioni balkanski pejzaž prigradske industrijsko-poslovne zone na rubu najveće crnogorske ravnice odnosno poljoprivrednog potencijala zemlje.

Okružen nelegalnim stambenim objektima u konačnom graditeljskom izrazu tipičnom za ovaj dio svijeta, s jedne strane - i skladištima i prodajnim centrima s druge, ovaj projekat predstavlja intervenciju u prostoru koju karakterišu heterogenost i zatečena stanja – kako u fizičkom, tako i u regulacionom smislu.

OD PREDVIDIVE TIPOLOGIJE KA INOVATIVNOM RJEŠENJU

Na samom početku ove priče je klasična tipološka postavka logističkog centra, sa naizgled  malo prostora za kreativno promišljanje. Na kraju je poetski dijalog sa bezvremenošću fasadne opeke.

Izazovi lokacije, planskog dokumenta i specifičnih potreba klijenta otvorili su mogućnost za preispitivanje standardnih rješenja. Kancelarijski prostori, koji se u logističkim centrima obično svode na iznuđena galerijska rješenja unutar skladišnih prostora, u ovom projektu zauzimaju vertikalni volumen, stvarajući poslovnu „kulu“ koja funkcionalno i vizuelno definiše objekat. Tako ovaj korpus postaje zapravo dominantni izraz objekta, nametnuvši novi pristup dizajnu ove tipologije.

FOKUS NA RAZUMIJEVANJU KLIJENTA I PROCESA RADA

Ključni cilj bio je stvoriti prostor koji ne samo da funkcioniše unutar svojih tehničkih parametara već i predstavlja klijenta u svijetu i zajednici, kroz dizajn koji odražava njihove poslovne vrijednosti i buduće aspiracije. Ovakav pristup omogućava arhitektama u studiju DVARP da svaki projekat postane jedinstven, prilagođen i duboko ukorijenjen u specifičnom kontekstu i potrebama. Ovaj objekat je poslovni dom kompanije Enter i njihovih mnogih sektora, poput ekafeterija.me, Lavazza Montenegro, Enter distribucija i drugi. 

Specifičnost porodičnog biznisa i u ovom slučaju ostavila je dubok pečat na razvoj ovog projekta. Autorka je prepoznala jedinstvenu dinamiku i vrijednosti koje ovakav oblik poslovanja nosi, uključujući snažnu međugeneracijsku povezanost i dugoročnu perspektivu razvoja. Fokus na porodični biznis nije samo omogućio razumijevanje operativnih potreba, već je dao i širi društveni kontekst projektu. Dizajnerski proces bio je prilika da se poslovni prostori oblikuju kao integrisani sistemi koji ne samo da optimizuju radne procese već reflektuju identitet klijenta, njihov doprinos lokalnoj zajednici, viziju razvoja i trajnu predanost kvalitetu i održivosti.

KONSTRUKCIJA I MATERIJALI: ESTETIKA NESAVRŠENOSTI

Konstrukcija objekta izvedena je u prefabrikovanom betonu, sistemu koji svojom rigidnošću često ograničava arhitektonske intervencije, posebno u uslovima proizvodnje ovakvih konstrukcija u regionu. To znači da su elementi od prefabrikovanog betona na tržištu najčešće dostupni u veoma uskom spektru dimenzija i oblika što u konačnome iziskuje niz prilagođavanja i kompromisa. Ipak, umjesto peglanja nesavršenosti, autorka je odlučila da ih usvoji kao jednu vrstu estetike i dio konačnog izraza kako u enterijeru tako i u arhitektonici objekta.

Zapadna fasada, izložena podgoričkom suncu, projektovana je sa smaknutim otvorima koji pružaju neophodnu sjenku, dok zakošene površine reflektuju difuzno svjetlo u unutrašnjost objekta, smanjujući termički stres. Ovakva rješenja povezuju energetsku efikasnost sa dizajnom. Iz ove jednostavne intervencije proizilazi ukupna arhitektonika objekta. Kosi krov je prosto rezultat uslova zadatih Urbanističkim planom za lokaciju, iako je u prvobitnom rješenju bio projektovan ravan krov. Ovdje je još jedna intervencija nastala uslovljena prefab konstrukcijom objekta u kombinacijom sa zadatim uslovima iz plana odnosno kosim krovom, a to je položaj i veličina otvora. Gotove sve intervencije na objektu nižu se kao odgovori na zadata stanja na lokaciji i mehanizme koji su dio poslovnog procesa klijenta.

Opeka po riječima Profesora ranka Radovića, opstaje kao stvarnost i simbol prefabrikacije u arhitekturi i građenju. Kod ovog objekta opeka je zapravo produžetak principa prefabrikacije, ali u tom završnom izrazu donosi likovnu vrijednost artikulacije pomenute izgrađene arhitektonike kroz materijal koji je ujedno prirodan i prefabrikovan, trajan i temeljan.

Ovaj projekat ne samo da predstavlja uspješnu realizaciju u izazovnom kontekstu, već i pokazuje kako zatečena stanja, planski okviri i tehnički zahtjevi mogu postati izvor inspiracije. Kroz kombinaciju dubokog razumijevanja procesa rada, kreativne interpretacije regulative i upotrebe lokalnih materijala, stvoren je objekat koji nadilazi očekivanja tipologije logističkih centara i postavlja nove standarde za arhitekturu u sličnim industrijskim kontekstima.

Kod ovog objekta, kao i u njihovom radu uopšte, u arhitektonskom studiju DVARP teže da projektantske odgovore baziraju na promišljenom, ali u detalju logičkom i jednostavnom pristupu. Njihova ideja je da što manje koriste zahtjevne tehnologije koje podrazumijevaju uvozne elemente, uvoznu radnu snagu i komplikovane procese, te da se više oslanjaju na inovativne metode rješavanja detalja koje kroz jednostavne dizajnerske intervencije omogućavaju postizanje željenog efekta funkcionalnog rješenja i vizuelnog identiteta. Ovaj princip ide u prilog i održivim principima gradnje i poslovnih procesa uopšte. Većina materijala su lokalno odnosno regionalno nabavljeni, materijali su dominantno prirodnog porijekla, a insistira se na lokalnoj radnoj snazi.

Autor teksta je Dijana Vučinić